თბილისი არ არის მხოლოდ საქართველოს დედაქალაქი; ის მისი ცოცხალი მეხსიერებაა. ქალაქი V საუკუნეში (ტრადიციულად 458-502 წწ.) მეფე ვახტანგ გორგასალმა დააარსა, რომლის ნადირობის ლეგენდაც ბუნებრივი ცხელი წყაროების აღმოჩენას უკავშირდება — გადმოცემის თანახმად, ხოხობი მდუღარე წყალში ჩავარდა და მოიხარშა. სწორედ ამ გეოთერმული სასწაულის გამო ეწოდა ქალაქს „თბილისი“. დაარსებიდანვე გეოთერმულმა ენერგიამ განსაზღვრა მისი გეოგრაფიაც და მითოლოგიაც. აბანოთუბნის გოგირდის წყაროები დღესაც 40-50°C ტემპერატურით მოედინება და მათი არომატი ქალაქის იდენტობის განუყოფელი ნაწილია, რაც მარკო პოლოდან ალექსანდრე დიუმა-მდე ყველა მოგზაურს იზიდავდა
ვიკიპედია: აბანოთუბანი - ისტორიული აბანოების უბანი.
აბრეშუმის გზის დერეფანში, ევროპისა და აზიის გზასაყარზე მდებარე თბილისი ყოველთვის იყო სასურველი ციხესიმაგრე და კულტურული ქურა. ქალაქი დაახლოებით 29-ჯერ განადგურდა და აღდგა — სპარსელების, ბიზანტიელების, არაბების, მონღოლების, ხვარაზმელების, ოსმალებისა და რუსების მიერ. თითოეულმა შემოსევამ არქიტექტურის, რწმენისა და მეხსიერების ფენები დატოვა. შუა საუკუნეების ეკლესიები ქარვასლების გვერდით აღიმართა; მეჩეთები, სინაგოგები და სომხური ბაზილიკები ერთ უბანში თანაარსებობდნენ. 1795 წლის სპარსული დარბევა განსაკუთრებით გამანადგურებელი იყო, თუმცა თბილისი მაინც ფერფლიდან აღდგა.
XIX საუკუნეში, რუსეთის იმპერიის დროს, თბილისი კავკასიის კულტურულ დედაქალაქად იქცა — ოპერის თეატრებით, სტამბებით, არტ-ნუვოს სტილის სახლებითა და ინტელექტუალური სალონებით. საბჭოთა პერიოდმა (1921-1991) თავისი კვალი დატოვა მონუმენტური გამზირებითა და ბრუტალისტური ნაგებობებით (მაგ. გზების სამინისტროს შენობა), თუმცა ანდერგრაუნდ ხელოვნება და დისიდენტური აზრი მაინც ცოცხლობდა. 2003 წლის ვარდების რევოლუციამ თანამედროვე აღორძინებას ჩაუყარა საფუძველი, რამაც ქალაქს ახალი სამოქალაქო იდენტობა და შემოქმედებითი ენერგია შესძინა — ამის მაგალითია „ფაბრიკა“, საბჭოთა სამკერვალო ფაბრიკა, რომელიც ურბანულ კრეატიულ ჰაბად გადაიქცა.
გეოგრაფიულად თბილისი მტკვრის ხეობაშია გაშლილი, თრიალეთისა და საგურამოს ქედებს შორის. ქალაქის უბნები ციცაბო ფერდობებზეა შეფენილი და ტყეებში იკარგება. სიმაღლე ზღვის დონიდან 380-დან 770 მეტრამდე მერყეობს. კლიმატი ნოტიო სუბტროპიკულია: ზაფხული ცხელია (25-30°C), ზამთარი კი ზომიერი. ქალაქის მდებარეობა მას მკაცრი ქარებისგან იცავს.
არქიტექტურულად თბილისი მიზანმიმართული კონტრასტია — VI საუკუნის ანჩისხატის ბაზილიკა სულ მცირე მანძილზეა იტალიელი არქიტექტორის, მიკელე დე ლუკის მშვიდობის ხიდისგან; ხის აივნებიანი სახლები ავანგარდულ გალერეებს გაჰყურებენ; ხოლო ამ ყველაფერს ზემოდან დაჰყურებს სამების საკათედრო ტაძრის ოქროს გუმბათი, რომელიც 2004 წელს სულიერი აღორძინების სიმბოლოდ აიგო.
თბილისის სული მრავალფეროვანია. ქართველები, სომხები, აზერბაიჯანელები, ებრაელები, რუსები, ბერძნები, ოსები და სხვები საუკუნეების მანძილზე თანაარსებობდნენ აქ, ქმნიდნენ რა საერთო ურბანულ კულტურას. ძველი თბილისის მეიდანზე, ერთ კვადრატულ კილომეტრში, მართლმადიდებლური ეკლესია, მეჩეთი, სინაგოგა და სომხური ეკლესია გვერდიგვერდ დგას — პრაგმატული ტოლერანტობის სიმბოლო. ძველ თბილისში გასეირნება ცოცხალ არქივში მოგზაურობას ჰგავს, სადაც ისტორია მუზეუმში კი არა, ყოველდღიურ ცხოვრებაში, თბილისურ ეზოებსა და სუფრებზე ცოცხლდება.
